Ngày 13/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 281/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Nghị định 281/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 31/8/2026.
Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là việc điều chỉnh thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã, cùng với một số quy định mới về thẩm quyền của cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, đơn vị hành chính đặc khu và trường hợp vợ, chồng cùng chung quyền sử dụng đất.
1. Chủ tịch UBND cấp xã được phạt đến 250 triệu đồng
Theo khoản 1 Điều 6 Nghị định số 281/2026/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 30 Nghị định số 123/2024/NĐ-CP, Chủ tịch UBND cấp xã có quyền:
“a) Phạt cảnh cáo;
b) Phạt tiền đến 250.000.000 đồng;
c) Đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn có thời hạn 03 tháng;
d) Áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại khoản 3 Điều 4 của Nghị định này.”
Trong khi đó, theo khoản 1 Điều 30 Nghị định số 123/2024/NĐ-CP trước khi được sửa đổi, Chủ tịch UBND cấp xã chỉ có thẩm quyền phạt tiền đến 5.000.000 đồng.
Như vậy, đây là sự gia tăng rất đáng kể về thẩm quyền xử phạt của cấp xã. Từ ngày Nghị định mới có hiệu lực, chính quyền cơ sở có thể trực tiếp xử lý nhiều vụ việc có mức phạt lớn mà trước đây phải chuyển lên cấp có thẩm quyền cao hơn.
Sự thay đổi này phù hợp với yêu cầu đưa công tác quản lý, xử lý vi phạm về gần địa bàn phát sinh hơn. Cấp xã là nơi trực tiếp quản lý địa bàn, có điều kiện nắm bắt hiện trạng sử dụng đất và quá trình phát sinh vi phạm.
Tuy nhiên, thẩm quyền lớn hơn cũng đồng nghĩa với yêu cầu cao hơn về chất lượng hồ sơ. Với mức phạt có thể lên tới 250 triệu đồng, việc xác định hành vi, chủ thể, diện tích, thời điểm vi phạm và căn cứ áp dụng mức phạt phải được thực hiện chặt chẽ. Đặc biệt, xử phạt đất đai không chỉ dừng ở tiền phạt mà còn có thể kéo theo các biện pháp khắc phục hậu quả.
2. Thẩm quyền của Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường được nâng lên 400 triệu đồng
Song song với việc tăng thẩm quyền cho cấp xã, Nghị định 281/2026/NĐ-CP cũng điều chỉnh thẩm quyền của cấp tỉnh.
Theo khoản 1 Điều 7 Nghị định số 281/2026/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 31 Nghị định số 123/2024/NĐ-CP, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường có quyền:
“a) Phạt cảnh cáo;
b) Phạt tiền đến 400.000.000 đồng;
c) Đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn có thời hạn 03 tháng;
d) Áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại khoản 3 Điều 4 của Nghị định này.”
Việc đồng thời điều chỉnh thẩm quyền ở cấp xã và cấp tỉnh cho thấy xu hướng phân định lại trách nhiệm xử phạt theo từng cấp quản lý. Cấp xã được trao khả năng xử lý trực tiếp nhiều vụ việc trên địa bàn, trong khi cấp tỉnh tiếp tục đảm nhiệm những trường hợp vượt quá thẩm quyền hoặc thuộc phạm vi chuyên môn tương ứng.
3. Đặc khu và trường hợp vợ, chồng chung quyền sử dụng đất
Nghị định 281/2026/NĐ-CP cũng bổ sung Điều 3a vào Nghị định 123/2024/NĐ-CP để giải quyết một số vấn đề phát sinh từ mô hình đơn vị hành chính mới.
Theo khoản 1 Điều 3a Nghị định số 123/2024/NĐ-CP, được bổ sung bởi Nghị định 281/2026/NĐ-CP:
“Việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai đối với đơn vị hành chính đặc khu được công nhận loại đô thị theo quy định của pháp luật thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng của chính quyền địa phương ở phường thì áp dụng mức xử phạt như đơn vị hành chính của phường; việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai đối với đơn vị hành chính đặc khu thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng của chính quyền địa phương ở xã thì áp dụng mức xử phạt như đơn vị hành chính của xã.”
Quy định này giúp xác định rõ mức phạt áp dụng đối với đặc khu trên cơ sở nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng với xã hoặc phường, tránh khoảng trống khi áp dụng hệ thống mức phạt được xây dựng theo đơn vị hành chính.
Đáng chú ý, khoản 2 Điều 3a cũng quy định:
“Vợ và chồng chung quyền sử dụng đất thì áp dụng xử phạt vi phạm hành chính như đối với một cá nhân.”
Quy định này có ý nghĩa thực tiễn trong việc xác định chủ thể và mức phạt khi quyền sử dụng đất thuộc chung vợ chồng, tránh cách hiểu rằng hai người cùng có quyền sử dụng đất thì đương nhiên bị xử phạt như hai cá nhân độc lập.
Có thể thấy, Nghị định 281/2026/NĐ-CP không chỉ điều chỉnh con số về mức phạt mà đang tạo ra một bước thay đổi trong cách tổ chức xử lý vi phạm đất đai. Cấp xã được trao quyền lớn hơn, trong khi cấp tỉnh tiếp tục giữ vai trò xử lý ở phạm vi thẩm quyền cao hơn. Điều này có thể giúp việc xử lý vi phạm nhanh và sát thực tế hơn. Tuy nhiên, đất đai là lĩnh vực có tính phức tạp cao; một hành vi vi phạm có thể liên quan đến nguồn gốc đất, loại đất, thời điểm sử dụng, hồ sơ địa chính và nhiều quy định pháp luật qua các thời kỳ.
